میدانستید عملکرد غدهای کوچک در گردن مسیر رشد جسمی و ذهنی شما یا فرزندتان را به طور کامل دگرگون میکند؟ غده تیروئید با ترشح هورمون هایی حیاتی، نقشی کلیدی در تنظیم متابولیسم، رشد استخوانها، عملکرد مغز و سطح انرژی ایفا میکند، اما وقتی این تعادل هورمونی به هم میخورد، چه بر سر رشد کودک میآید؟ چرا برخی کودکان با وجود تغذیه مناسب و ورزش کافی، رشد کافی ندارند؟ در این مطلب به بررسی عمیق تأثیر تیروئید بر رشد پرداختهایم و به این سؤال پاسخ میدهیم که چگونه اختلالات تیروئیدی میتوانند آینده رشدی یک فرد را تحت تأثیر قرار دهند.
تأثیر تیروئید بر رشد جسمی
غده تیروئید یکی از غدد درون ریز مهم بدن است که در قسمت جلویی گردن قرار دارد و با ترشح هورمونهای T3 و T4 نقش حیاتی در تنظیم متابولیسم، رشد و عملکرد بسیاری از اعضای بدن ایفا میکند و این هورمونها به ویژه در دوران نوزادی، کودکی و نوجوانی، برای رشد جسمی طبیعی ضروری هستند.
رشد قدی و استخوانی
هورمون های تیروئیدی با تحریک رشد استخوانها و صفحات رشد در استخوانهای بلند مثل استخوان ران و بازو، در افزایش قد نقش مهمی دارند و کمبود این هورمونها در دوران رشد باعث تأخیر در رشد قدی، کوتاه قدی یا حتی توقف رشد استخوانی میشود و برعکس، پرکاری تیروئید رشد زودرس استخوانها را به دنبال دارد، اما اغلب منجر به کاهش قد نهایی میشود.
تأثیر بر رشد عضلات و بافت های بدن
هورمون های تیروئیدی در رشد و تقویت عضلات، بافت های همبند و همچنین توسعه قلب و سیستم عصبی نقش دارند و در صورت کم کاری تیروئید، ضعف عضلانی، کاهش توده عضلانی و خستگی مزمن مشاهده میشود و تیروئید در کودکان باعث کاهش انرژی و توان فیزیکی میشود.
تأثیر بر وزن بدن
در شرایط کم کاری تیروئید، متابولیسم بدن کند میشود، که منجر به افزایش وزن یا چاقی در کودکان و نوجوانان میشود و در مقابل، پرکاری تیروئید باعث افزایش متابولیسم و کاهش وزن غیرعادی و ناخواسته میگردد، حتی اگر تغذیه به درستی انجام شود.
تأخیر در بلوغ جسمی
هورمون های تیروئیدی همچنین در تنظیم زمان بندی بلوغ نقش دارند و کم کاری تیروئید باعث تأخیر در آغاز بلوغ جنسی و رشد ثانویه جنسی میشود، در حالی که پرکاری آن بلوغ زودرس را به دنبال دارد.
تأثیر تیروئید بر رشد ذهنی و شناختی
هورمون های تیروئیدی نه تنها در رشد جسمی نقش حیاتی دارند، بلکه برای تکامل مغز و عملکردهای شناختی نیز ضروری هستند، به ویژه در دوران جنینی، نوزادی و اوایل کودکی که مغز در حال شکل گیری و رشد سریع است و اختلال در عملکرد غده تیروئید، به ویژه کم کاری تیروئید، تأثیرات عمیق و گاه جبران ناپذیری بر رشد ذهنی فرد میگذارد.
رشد مغز در دوران جنینی و کودکی
در سه ماهه اول بارداری، جنین برای دریافت هورمون های تیروئیدی کاملا به مادر وابسته است و اگر مادر دچار کم کاری تیروئید باشد ودر صورت عدم درمان تیروئید، رشد مغز جنین با اختلال مواجه میشود و این وضعیت منجر به کاهش ضریب هوشی (IQ)، تأخیر در یادگیری و اختلالات شناختی دائمی در کودک میشود.
اختلالات یادگیری و تمرکز در اختلالات تیروئیدی
هورمون های تیروئیدی در شکل گیری نورونها، اتصالهای عصبی و فعالیت مغزی مؤثر هستند و در کودکان و نوجوانانی که از کم کاری تیروئید رنج میبرند، ممکن است علائمی مانند ضعف تمرکز، کندی در پردازش اطلاعات، افت تحصیلی، کاهش حافظه کوتاه مدت و مشکلات یادگیری مشاهده شود.
تأثیر بر وضعیت روانی و احساسی
اختلال در عملکرد تیروئید بر خلق وخو نیز اثر میگذارد و در کم کاری، علائمی مانند افسردگی، بیحالی، اضطراب، و کمبود انگیزه مشاهده میشود، در مقابل پرکاری باعث تحریک پذیری، بیقراری، بیخوابی و حتی رفتارهای پرخاشگرانه میشود.
تأخیر در رشد اجتماعی
رشد ذهنی و شناختی ناکافی به دلیل اختلالات تیروئیدی بر تعاملات اجتماعی کودک نیز اثر میگذارد و کودکی که دچار مشکلات تمرکز، یادگیری یا ارتباط کلامی است، ممکن است در برقراری روابط با همسالان و درک موقعیت های اجتماعی دچار چالش شود.
تأثیر اختلالات تیروئیدی بر وزن و قد چیست؟
هورمون های تیروئیدی نقش حیاتی در تنظیم سوخت و ساز بدن، رشد استخوانها و تعادل انرژی دارن و هرگونه اختلال در عملکرد این غده، چه به صورت کم کاری و چه پرکاری به طور مستقیم بر وزن و قد فرد، به ویژه در سنین رشد، تأثیرگذار است، در جدول زیر، تأثیر دو نوع شایع اختلالات تیروئیدی یعنی کم کاری و پرکاری بر وزن و قد به صورت مقایسهای آورده شده است:
| نوع اختلال تیروئیدی | تاثیر بر وزن | تاثیر بر قد |
| کم کاری تیروئید | افزایش وزن غیرعادی و کندی متابولیسم | رشد کند یا توقف رشد قدی، تأخیر در بلوغ استخوانی |
| پرکاری تیروئید | کاهش وزن ناگهانی با وجود اشتهای زیاد | رشد سریع اولیه، اما قد نهایی کوتاهتر از معمول |
سوالات متداول
در زمان تولد، شروع رشد قدی، ورود به مدرسه، آغاز بلوغ و در صورت مشاهده علائمی مانند چاقی یا لاغری بیدلیل، کندی رشد یا تأخیر ذهنی باید به تیروئید توجه کرد.
بله، کم کاری مادرزادی تیروئید در نوزادان، در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، منجر به عقب ماندگی ذهنی و کاهش دائمی ضریب هوشی میشود.
در نهایت…
عملکرد صحیح غده تیروئید برای رشد کامل جسمی، ذهنی و شناختی کودک حیاتی است و اختلالات تیروئیدی باعث تأخیر در رشد قدی، افزایش یا کاهش وزن غیرعادی و اختلالات یادگیری میشوند و تشخیص زودهنگام، پیگیری منظم و درمان به موقع، از بروز عوارض جبران ناپذیر جلوگیری میکند و آگاهی والدین نقش مهمی در حفظ سلامت فرزندان دارد.
