تیروئید یک غده کوچک در گردن است که نقش بسیار حیاتی در بدن ما ایفا میکند و این غده به طور عمده مسئول تولید هورمونهایی است که متابولیسم بدن را تنظیم کرده و بر عملکرد بسیاری از اعضای بدن از جمله قلب، مغز و عضلات تاثیرگذار است، مشکلات تیروئید مانند کمکاری یا پرکاری اثر زیادی بر سلامت عمومی فرد داشته بنابراین درک عملکرد و آگاهی از مشکلات رایج آن به شما کمک میکند تا بهتر از سلامت خود مراقبت کنید و در صورت بروز مشکل، به موقع اقدام کنید، این بیماری باعث ایجاد چه مشکلاتی می شود؟ چه علائمی به همراه دارد؟ چگونه میتوان از بروز این مشکلات جلوگیری کرد؟
تیروئید چیست؟
تیروئید یک غده پروانهای شکل است که در جلوی گردن درست زیر برجستگی کردن یا به اصطلاح سیب گلو قرار دارد و این غده وظیفه تولید هورمونهایی به نام های تیروکسین (T4) و تری یدوتیرونین (T3) را بر عهده دارد، این هورمونها به تنظیم فرآیند های متابولیکی بدن کمک کرده و بر عملکردهای مختلفی مانند ضربان قلب، دمای بدن، هضم غذا و سطح انرژی تاثیر میگذارند.
هرگونه اختلال در عملکرد تیروئید منجر به مشکلاتی مانند کمکاری یا پرکاری میشود، بنابراین یکی از غدد بسیار مهم در بدن است که سلامت کلی بدن به عملکرد صحیح آن بستگی دارد.
علت بروز تیروئید
علت بروز اختلالات تیروئید در افراد متنوع بوده و به عوامل مختلفی بستگی دارد، یعنی همه افراد با علت یکسان به این بیماری دچار نمیشوند و برخی از علل رایج عبارتند از:
- بیماری های خودایمنی مانند بیماری گریوز و هاشیموتو به غده تیروئید حمله کرده و باعث اختلال در عملکرد آن میشوند.
- ید برای تولید هورمونهای تیروئید ضروری است و کمبود ید باعث بروز اختلالات میشود.
- برخی از اختلالات تیروئید نیز ارثی هستند و در خانوادهها منتقل میشوند، افرادی که سابقه خانوادگی این بیماری را دارند بیشتر در معرض این مشکلات قرار دارند.
- استرسهای مزمن و تغییرات هورمونی ناشی از بارداری یا یائسگی بر عملکرد تیروئید تاثیرگذار هستند.
- برخی داروها مانند داروهای شیمی درمانی یا درمانهای تیروئید موجب اختلال در عملکرد آن میشوند.
علائم تیروئید
علائم اختلالات تیروئید بسته به نوع مشکل کم کاری غده یا پرکاری آن نیز متفاوت هستند، در اینجا علائم رایج برای کمکاری و پرکاری آورده شده است:
| علائم کم کاری (هیپوتیروئیدیسم) | علائم پرکاری (هیپرتیروئیدیسم) |
| خستگی و ضعف عمومی | افزایش ضربان قلب یا تپش قلب |
| افزایش وزن بدون دلیل واضح | کاهش وزن بدون تغییر در رژیم غذایی یا فعالیت بدنی |
| سردی زیاد و حساسیت به سرما | اضطراب و نگرانیهای بیش از حد |
| خشکی پوست و مو | تعریق زیاد و حساسیت به گرما |
| احساس افسردگی یا ناراحتی | لرزش دستها |
| یبوست | بیخوابی یا مشکلات خواب |
| کاهش ضربان قلب | اسهال یا افزایش فعالیت رودهها |
| پف کردگی صورت و یا تورم در نواحی مختلف بدن | ضعف عضلانی |
| کاهش تمرکز و حافظه | تغییرات در پوست (نرمی و ریزش مو) |
| افزایش کلسترول خون | – |
| کاهش میل جنسی | – |
📢 برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه و در صورتی که علائم گفته شده را مشاهده کردید باید به پزشک جهت معاینه مراجعه نمایید، جهت دریافت نوبت از دکتر فاطمه عباسی با شماره های ۰۲۱-۲۲۳۷۸۳۹۸ و ۰۹۳۸۳۵۴۳۹۰۰ تماس بگیرید.
انواع تیروئید
تیروئید اصولا به دو دسته عمده کمکاری و پرکاری تقسیم میشوند و این مشکلات به دلایل مختلفی ایجاد میشوند، انواع اصلی اختلالات عبارتند از:
کمکاری تیروئید (هیپوتیروئیدیسم)
این بیماری زمانی رخ میدهد که غده تیروئید نتواند هورمونهای کافی تولید کند و این امر به کند شدن عملکردهای بدن منجر میشود، علائم آن شامل خستگی، افزایش وزن، حساسیت به سرما، یبوست و افسردگی است و شایعترین علت کم کاری بیماری هاشیموتو است که در دسته بیماری های خود ایمنی قرار دارد.
پرکاری تیروئید (هیپرتیروئیدیسم)
در این وضعیت، غده تیروئید هورمونهای زیادی تولید میکند که باعث افزایش سرعت متابولیسم بدن میشود و علائم آن شامل کاهش وزن، اضطراب، لرزش، تپش قلب و تعریق زیاد است، یکی از شایعترین علل پرکاری، بیماری گریوز است که این مورد هم یک بیماری خودایمنی است.
نئوپلاسم تیروئید
نئوپلاسمهای تیروئید به تومورهای غده تیروئید اطلاق میشود که میتوانند خوشخیم یا بدخیم باشند، تومورهای خوشخیم معمولا خطر کمتری دارند، اما تومورهای بدخیم به سرطان منجر میشوند.
هیپرتروفی
این حالت به دلیل کمبود ید یا اختلالات دیگر در عملکرد تیروئید رخ میدهد و در این وضعیت، غده تیروئید به طور غیرعادی بزرگ میشود که باعث ایجاد فشار بر نواحی اطراف مانند نای و مری خواهد شد.
تشخیص تیروئید
تشخیص اختلالات تیروئید از طریق ترکیبی از معاینه بالینی، آزمایشهای خون و گاهی تصویربرداری انجام میشود و با تجویز آزمایش خون، میزان هورمونهای تیروکسین T4 و ترییودوتیرونین T3 و هورمون تحریککننده تیروئید (TSH) اندازهگیری میشود، سطح بالای TSH معمولا نشان دهنده کم کاری است، در حالی که پایین بودن سطح TSH نشان دهنده پرکاری است.
علاوه بر آزمایشهای خون، در صورت نیاز، تصویربرداری از غده با استفاده از سونوگرافی یا حتی اسکن هستهای ممکن است برای شناسایی گواتر یا تومورها انجام شود و در برخی موارد، دکتر فاطمه عباسی بیوپسی را از بافت تیروئید برای بررسی احتمال وجود سرطان تجویز میکند.
روش های پیشگیری از بروز تیروئید
برای پیشگیری از بروز بیماریهای تیروئید، رعایت چند نکته مهم کمک کننده است:
- ید یکی از عناصر ضروری برای تولید هورمون های تیروئید است و مصرف نمک یددار و مواد غذایی غنی از ید مانند ماهی، لبنیات و تخم مرغ میتواند کمبود ید را جبران کند.
- مصرف میوهها، سبزیجات و غلات کامل به حفظ سلامت تیروئید کمک میکند، از خوردن زیاد غذاهای حاوی ترکیبات ضد ید مثل کلم و سویا به صورت خام باید پرهیز کرد.
- استرس زیاد عملکرد تیروئید را تحت تأثیر قرار میدهد و ورزش منظم و خواب کافی به حفظ تعادل هورمونی کمک میکند.
- مواد شیمیایی و آلایندهها مانند فلزات سنگین یا برخی سموم عملکرد تیروئید را مختل میکنند و استفاده از محیط های پاکیزه و ایمن مهم است.
- چکاپ های دورهای و آزمایش های تیروئید به شناسایی زودهنگام مشکلات کمک میکند و از پیشرفت بیماری جلوگیری میکند.
عوارض تیروئید چیست؟
عوارض تیروئید به نوع اختلال آن بستگی دارد، در صورتی که مشکلات درمان نشوند یا دیر تشخیص داده شوند، میتوانند مشکلات جدی به وجود آورند.
- افزایش وزن در کم کاری
- خستگی مفرط در کم کاری
- مشکلات قلبی
- اختلالات روانی از قبیل افسردگی، اضطراب، و کاهش تمرکز در کم کاری
- یبوست و مشکلات گوارشی در کم کاری
- کاهش وزن در پرکاری
- افزایش فشار خون در پرکاری
- لرزش دستها در پرکاری
- ضعف عضلانی در اثر پرکاری
سوالات متداول
هورمونهای تیروئید در تنظیم متابولیسم بدن و رشد طبیعی جنین، به ویژه در سهماهه اول، بسیار حیاتی هستند، کمکاری منجر به مشکلاتی مانند ناباروری، سقط جنین، زایمان زودرس یا وزن پایین نوزاد هنگام تولد میشود، همچنین پرکاری نیز باعث سقط، پرهاکلامپسی یا رشد غیرطبیعی جنین میگردد و به همین دلیل، بررسی عملکرد تیروئید پیش از بارداری یا در مراحل ابتدایی آن بسیار مهم است.
اختلالات تیروئید باعث تغییرات خلقی مانند افسردگی، اضطراب یا تحریک پذیری میشوند.
داروهای تیروئید در صورت مصرف صحیح و با دوز مناسب، به تنظیم متابولیسم کمک میکنند و معمولا باعث افزایش وزن نمیشوند، عدم مصرف صحیح دارو منجر به افزایش وزن میشود.
در نهایت…
همانطور که دانستید، تیروئید یکی از غدد حیاتی بدن است که نقش مهمی در تنظیم متابولیسم، انرژی و عملکرد بسیاری از اعضای بدن ایفا میکند و اختلالات از جمله کمکاری و پرکاری، تاثیرات چشمگیری بر سلامت جسمی و روحی فرد دارد و علائم مختلفی مانند خستگی، تغییرات وزنی، اضطراب یا افسردگی ایجاد میکنند. خوشبختانه، این اختلالات قابل تشخیص و درمان هستند و درمان این اختلالات به نوع بیماری بستگی دارد و شامل داروهای هورمونی، ید رادیواکتیو، جراحی یا درمانهای دیگر است، مدیریت صحیح این بیماری به بهبود زندگی فرد کمک کرده و از بروز مشکلات جدی جلوگیری خواهد کرد.
